Financiële vitaliteit
100 jaar vitaal leven

Geheim van de eeuw

Hoe word je gelukkig oud? En welke rol speelt het hebben van een vermogen? De Vermogensmonitor 2018 vroeg het aan 500 vermogenden én sprak met de ontdekker van de blue zones, emeritus prof. dr. Michel Poulain.

Het is een handjevol gebieden waarin de bevolking uitzonderlijk lang, gelukkig en gezond leeft: de blue zones. Veelal afgelegen plekken met bovenmatig veel honderdjarigen. Officieel bestaan er vier blue zones: een serie bergdorpen op Sardinië, Okinawa in Japan, schiereiland Nicoya in Costa Rica en het Griekse eiland Ikaria. Professor Michel Poulain, zelf 71 jaar oud, heeft zijn levenswerk gemaakt van de vraag waar iedereen het antwoord op wil weten: hoe word je 100 jaar in goede gezondheid? Wij bogen ons tijdens de Vermogensmonitor 2018 over diezelfde vraag en voegden daar een component aan toe: wat betekent het om financieel vitaal te zijn? De belangrijkste bevindingen van beide onderzoeken? Familie is de belangrijkste geluksfactor. En stress de grote boosdoener.

Alle senioren in de blue zones zijn bijzonder actief

Familie en vrienden

Voor de Vermogensmonitor 2018 vroegen we vermogende Nederlanders hoe vitaal ze zich voelen. Vermogenden geven zichzelf een 7,7. Dit is bijna een half punt meer dan de gemiddelde Nederlander (7,3). Toch is het niet het vermogen dat gelukkig maakt. Slechts 10% noemt de omvang van het vermogen bepalend voor het levensgeluk.

Het zijn nog altijd een goede gezondheid (88%) en de familie (83%) die gelukkig maken. Factoren die ook in Poulains onder­zoek kwamen bovendrijven: ‘Alle senioren in de blue zones zijn dagelijks bijzonder actief. Mensen verbouwen vaak zelf hun groente en fruit. Ook het sociale leven is ontzettend belangrijk. Mensen in blue zones worden altijd omringd door hun familie en vrienden.’

Kapotte wasmachine

Maar het valt toch moeilijk te ontkennen dat een aardig zakcentje op de bank de zorgen verlicht. Geld maakt zeker niet gelukkig, maar vergemakkelijkt het leven wel. Toch? We vroegen vermogenden wat het betekent om financieel vitaal te zijn. ­

De reacties kwamen veelal op hetzelfde neer: het is prettig om je geen zorgen te hoeven maken wanneer de wasmachine of de auto kapotgaat. Dat is opvallend. Het draait dus niet om dure vliegvakanties of snelle sportauto’s. Het draait om stress. Of beter: het wegnemen daarvan. Vermogenden blijken minder vaak stress te ervaren. 42 procent zegt nooit noemenswaardige stress te ervaren, tegenover 28 procent van de doorsnee Nederlanders. Dat betekent echter niet dat een groot vermogen noodzakelijk is om stressloos te leven, beklemtoont Poulain. ‘Ik ken een heel mooi stel, Dario en Elvira van 89 en 86 jaar. Hun huis is eenvoudig, met een keuken van 1 bij 2 meter. Ze hebben minimale bezittingen, maar hun tuin is een hectare groot. Daar werken ze de hele dag in. Wat ze écht nodig hebben, is vrij minimaal. En met dat weinige zijn ze tevreden. Ze spreken ook nooit over geld, want het doet voor hen niet ter zake.’

Trek je niet zelf aan de bel? Dan gebeurt er niets

Economie en gezondheidszorg

Uit de Vermogensmonitor 2018 blijkt dat vermogenden gelukkiger zijn (vermogenden geven hun leven gemiddeld een 8) en zichzelf vitaler inschatten (7,7) dan de doorsnee Nederlander (respectievelijk 7,6 en 7,3). Gezond zijn mag in sommige gevallen ook wat kosten: 7% geeft geld uit aan preventieve zorg en 6% ondergaat geregeld een fullbodyscan. Toch zijn de blue zones niet bepaald vermogend te noemen. Het is een wat vreemde paradox. Poulain: ‘Okinawa is een van Japans armste prefecturen (bestuurlijke onderdelen in Japan, red.). Sardinië is zeer zeker niet de rijkste regio van Italië. En ook Nicoya is een van de armere regio’s in Costa Rica. Blue zones zijn over het algemeen zeker niet de meest ontwikkelde en welvarende.’

Een alternatieve aanpak in de gezondheidszorg zorgt er in een aantal blue zones voor dat mensen vitaal oud worden, weet Poulain. ‘Tijdens mijn bezoeken aan Costa Rica zag ik dat het meer loont om geld te steken in preventieve zorg waar iedereen van profiteert, dan in extreem dure technieken die misschien een handjevol mensen helpen. Daar brengen verplegers of zorgassistenten maandelijks een bezoekje aan iedere 90-plusser. Ze stellen vragen en voeren een gezondheidscheck uit. Klopt er iets niet? Dan halen ze de dokter. Dat is in Nederland wel anders. Als je hier niet zelf aan de bel trekt, gebeurt er niets.’

76% van de Nederlandse vermogenden doneert aan goede doelen

Solidariteit van de gemeenschap

Een ander geheim om gelukkig en gezond oud te worden? Goed doen. Onder vermogenden is geven aan goede doelen en andere vormen van filantropie heel gangbaar, zo blijkt uit de resultaten van de Vermogensmonitor 2018. Maar liefst 76% van de ondervraagden doneert aan goede doelen. In de blue zones is deze term onbekend. Of zoals Poulain het zegt: ‘Filantropie bevat voor mij een tweedeling: zij die geven en zij die ontvangen. In de blue zones is er een bepaalde weder­kerig­heid en gaat het om solidariteit. Dat heeft ook met gemeenschapszin te maken. Ik merk dat als ik deze plekken bezoek. Altijd word ik met open armen ontvangen. Altijd is er eten voor iedereen en nooit vraagt iemand me te betalen. In Ikaria, Griekenland, hebben ze bijvoorbeeld een gemeenschappelijke maaltijd in het dorp. 500 mensen eten en dansen samen!’

Sleutel tot lang leven

Twee onderzoeken, uiteenlopende onderzoeksresultaten. Is er nu een sluitend antwoord op de vraag: hoe word je 100 jaar in goede gezondheid? Niet als je het aan Poulain vraagt, al hoopt hij wel dat hij dat antwoord nog gaat vinden. Niet voor niets blijft hij onderzoek doen en nog meer data verzamelen. Wie weet komt het er ooit. Een van de geheimen van de honderdjarigen uit de blue zones wil hij wel nog meegeven: ‘Blijf optimistisch en positief.’ Wellicht kwam het beste advies nog van een van de respondenten van de Vermogensmonitor 2018: ‘Probeer je leven zodanig in te richten dat je aan je materiële behoefte kunt voldoen, maar zonder materialistisch te worden.’

Blijf optimistisch en positief

Blauwe stift

Michel Poulain onderzocht samen met een Italiaanse collega talloze Sardinische bergdorpen. Wat bleek? Hier leefde een bovenmatig aantal eeuwelingen. De locaties van deze oudjes omcirkelde hij met een blauwe stift op een landkaart. Et voilà, zo ontstond de term blue zone. Zo simpel kan het zijn!

Lievelingsgebied

Van alle blue zones is Sardinië Poulains favoriet. Dat komt vooral doordat daar iets unieks aan de hand is, wat hem mateloos fascineert. Er zijn namelijk twee dorpjes waar mannen net zo lang leven als vrouwen. Villagrande, een dorp van circa 3.000 inwoners, had in de afgelopen 30 jaar 44 eeuwelingen. 22 mannen en 22 vrouwen! Ter vergelijking: in Nederland en België is dat 1 honderdjarige man op ongeveer 5 tot 7 vrouwelijke stokoude leeftijdsgenoten.

4 blue zones? Of toch 7?

Uit het demografische werk van Gianni Pes en Michel Poulain kwamen ­oorspronkelijk vier blue zones naar boven. Later werd hier nog een vijfde zone aan toegevoegd: Loma Linda in California. Vervolgens identificeerde Poulain samen met Dan Buettner alle hotspots van lange levens­duur in de wereld, die door Buettner werden uitgewerkt in een aantal weten­schappelijke boeken. Dat bleken zeven blue zones te zijn.

Waar het exacte aantal blue zones zorgt voor verwarring, zijn wetenschappers het unaniem eens over de negen gemeenschappelijke kenmerken van de 100-jarigen in de blue zones. De drie voornaamste adviezen: beweeg natuurlijk (geen ­sportscholen en vitaminepreparaten, maar beweging zonder er bij na te denken), zorg dat je familie en vrienden om je heen hebt en schud stress van je af.

Em. prof. dr. Michel Poulain

Em. prof. dr. Michel Poulain (1947) behaalde zijn PhD in demografie aan de Katholieke Universiteit van Leuven, waar hij hoogleraar werd. Poulain is gespecialiseerd in internationale migratiestatistieken en longevity-studies. In 2000 ontdekte hij samen met Gianni Pes de allereerste blue zone op Sardinië. Samen met Dan Buettner onderzocht hij de andere drie blue zones. Tegenwoordig is hij onderzoeker aan het Instituut voor Populatiestudies in Talinn, Estland, waar zijn zoektocht naar het geheim van lang leven onverminderd doorgaat.